📚 Issue V | Year III · April 2025 · pp. 1-10

शिक्षा में सामुदायिक सहभागिता का प्रभाव : राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 के संदर्भ में

डप
डॉ. प्रभाकर पाण्डेय
विभागाध्यक्ष वैकल्पिक शिक्षा एवं समग्र विकास विभाग साँची बौद्ध-भारतीय ज्ञान अध्ययन विश्वविद्यालय साँची रायसेन (मध्य प्रदेश) ।
Hindi

Abstract

Hindi

राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 (NEP 2020) ने ग्राम पंचायतों को शिक्षा में सुधार और विकास के लिए एक महत्वपूर्ण भागीदार के रूप में मान्यता दी है। ग्राम पंचायतों ने स्कूलों में बुनियादी सुविधाएँ उपलब्ध कराने, शिक्षण सामग्री प्रदान करने, और शैक्षिक माहौल को सुदृढ़ बनाने में अहम भूमिका निभाई। यह पहल स्थानीय समुदाय और शिक्षा के बीच एक मजबूत संबंध स्थापित करने में सहायक रही। ग्राम पंचायतों ने स्कूल भवनों के निर्माण और मरम्मत, पेयजल और शौचालय जैसी आवश्यक सुविधाओं की उपलब्धता, और खेलकूद सामग्री प्रदान करने जैसे कार्यों में सक्रिय योगदान दिया। इसके अलावा, उन्होंने शिक्षकों और छात्रों की नियमित उपस्थिति सुनिश्चित करने के लिए निगरानी प्रणाली विकसित की। MHRD की रिपोर्ट के अनुसार, "ग्राम पंचायतों ने स्कूलों के भौतिक और शैक्षणिक वातावरण को सुधारने में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई है, जिससे छात्रों की भागीदारी और शिक्षण की गुणवत्ता में सुधार हुआ है।" ग्राम पंचायतों को स्थानीय स्तर पर शिक्षा सुधार के लिए एक निर्णायक भूमिका दी गई, जिसमें वे शिक्षा योजनाओं के क्रियान्वयन और निगरानी में सक्रिय भागीदार बने। ग्राम प

Keywords

राष्ट्रीय शिक्षा नीति ग्राम पंचायत शिक्षा शिक्षा सुधार विकास शिक्षण सामग्री समुदाय स्कूल पेयजल शौचालय खेलकूद शिक्षक छात्र उपस्थिति निगरानी प्रणाली MHRD भौतिक - शैक्षणिक वातावरण शिक्षण गुणवत्ता ।

Paper Details

Issue
Issue V | Year III
Published
April 2025
Pages
pp. 1-10
Language
Hindi
ISSN
3048-6319 (Online)
Publisher
Baraudi Sanskriti Sanskrit Sanskar Shiksha Samiti

How to Cite

डॉ. प्रभाकर पाण्डेय. "शिक्षा में सामुदायिक सहभागिता का प्रभाव : राष्ट्रीय शिक्षा नीति 2020 के संदर्भ में." Bundelkhand Vimarsh, Issue V | Year III (April 2025), pp. 1-10. ISSN: 3048-6319.